Seniorze, przygotuj się na jesień. O te szczepienia warto zapytać lekarza
Początek września to dobry moment, aby pomyśleć o przygotowaniu organizmu do sezonu jesienno-zimowego. W najbliższych miesiącach częściej będziemy przebywać w zamkniętych pomieszczeniach, a wraz ze spadkiem temperatur wzrośnie liczba infekcji dróg oddechowych. W przypadku osób starszych niektóre z nich mogą mieć znacznie cięższy przebieg. Dlatego warto już teraz sprawdzić, które szczepienia mamy za sobą i o które dobrze byłoby zapytać swojego lekarza lub farmaceutę.
Nieprzypadkowo Główny Inspektorat Sanitarny właśnie na początku września rozpoczął akcję „Jesień bez infekcji”. GIS zwraca uwagę przede wszystkim na grypę, COVID-19, RSV, krztusiec oraz zakażenia wywoływane przez pneumokoki. Wszystkie mogą być szczególnie niebezpieczne dla seniorów oraz osób cierpiących na choroby przewlekłe.
Wraz z wiekiem układ odpornościowy nie reaguje na zagrożenia tak sprawnie jak wcześniej. Znaczenie ma również to, że wiele osób starszych zmaga się równocześnie z chorobami układu krążenia, cukrzycą, chorobami płuc, nerek czy zaburzeniami odporności. Infekcja może nie tylko przebiegać ciężej, ale również prowadzić do zaostrzenia choroby przewlekłej i utraty dotychczasowej sprawności.
Szczepienie, o którym warto pamiętać każdego roku
W przypadku grypy sprawa jest stosunkowo prosta: szczepienie trzeba odnawiać każdego roku. Skład szczepionki jest dostosowywany do wirusów, które mają dominować w danym sezonie.
Według aktualnych informacji Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH-PIB w sezonie 2026/2027 szczepienia przeciw grypie można wykonywać przez cały sezon jesienno-zimowy, jednak najlepiej zrobić to przed okresem największej liczby zachorowań. W Polsce wzrost zachorowań obserwowany jest zwykle od października do maja, a szczyt najczęściej przypada na miesiące od stycznia do marca.
Szczepienie jest szczególnie zalecane osobom starszym oraz pacjentom m.in. z chorobami serca, przewlekłymi chorobami układu oddechowego i obniżoną odpornością. Grypa nie jest bowiem zwykłym przeziębieniem. Może prowadzić do poważnych powikłań, w tym zapalenia płuc, a u osób z chorobami przewlekłymi także do pogorszenia ich stanu zdrowia.
Dobra wiadomość jest taka, że w sezonie 2026/2027 osoby, które ukończyły 65 lat, mogą otrzymać niektóre standardowe szczepionki przeciw grypie bezpłatnie. Dla osób w wieku 60 lat i starszych dostępna jest również z 50-procentową refundacją szczepionka wysokodawkowa.
Wirus RSV groźny także dla seniorów
Jeszcze kilka lat temu o RSV mówiło się przede wszystkim w kontekście niemowląt. Dzisiaj wiadomo, że zakażenie może być poważnym zagrożeniem również dla seniorów. RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy, powoduje infekcje występujące najczęściej od jesieni do wiosny. Szczególnie narażone na ciężki przebieg są osoby starsze, zwłaszcza cierpiące na choroby układu oddechowego, choroby serca, mające obniżoną odporność lub będące po przeszczepach.
Szczepienie przeciw RSV zalecane jest osobom starszym. Według aktualnych informacji NIZP PZH-PIB najlepiej wykonać je przed rozpoczęciem sezonu zakażeń, który w Polsce zwykle trwa od października lub listopada do kwietnia lub maja. W przeciwieństwie do grypy nie jest to szczepienie, które trzeba wykonywać każdego roku.
Obecnie osoby w wieku 65 lat i starsze mogą otrzymać szczepionkę przeciw RSV bezpłatnie, natomiast dla osób w wieku 60–64 lata przewidziana jest 50-procentowa refundacja.
Pneumokoki powodują ciężkie zapalenie płuc
Kolejnym tematem, który warto poruszyć podczas wizyty u lekarza, są pneumokoki. To bakterie mogące powodować m.in. zapalenie płuc, ale również ciężkie zakażenia, takie jak sepsa czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
GIS podkreśla, że pneumokoki są jedną z najważniejszych przyczyn ciężkiego zapalenia płuc u osób starszych. Szczepienie przeciw pneumokokom zalecane jest wszystkim osobom dorosłym w wieku 65 lat i więcej, a także młodszym osobom należącym do grup ryzyka.
Nie jest to szczepienie sezonowe, które trzeba powtarzać każdej jesieni. Jeżeli jednak nie wiemy, czy byliśmy kiedykolwiek szczepieni przeciw pneumokokom, wrześniowa wizyta u lekarza może być dobrą okazją do sprawdzenia swojej historii szczepień i ustalenia dalszego postępowania.
Osoby w wieku 65+ należące do grup zwiększonego ryzyka choroby pneumokokowej mogą skorzystać ze 100-procentowej refundacji określonej szczepionki. Do takich grup mogą należeć m.in. osoby cierpiące na niektóre choroby przewlekłe.
COVID-19 - czekamy na informacje przed nowym sezonem
COVID-19 pozostaje w kalendarzu szczepień zalecanych dla dorosłych, a osoby starsze należą do grup szczególnie narażonych na ciężki przebieg zakażenia. Tutaj jednak ważne jest jedno zastrzeżenie. Na 7 września 2026 roku Ministerstwo Zdrowia nie ogłosiło jeszcze zasad szczepień przeciw COVID-19 na sezon 2026/2027. Poprzednia kampania dotyczyła sezonu 2025/2026, a dystrybucję przeznaczonych do niej szczepionek zakończono w czerwcu 2026 roku.
Półpasiec to nie tylko wysypka
Przy okazji jesiennego „przeglądu szczepień” warto zapytać również o półpasiec. Nie jest on wprawdzie typową infekcją sezonu jesienno-zimowego, ale ryzyko zachorowania wyraźnie rośnie wraz z wiekiem. Półpasiec wywołuje ten sam wirus, który odpowiada za ospę wietrzną. Po przechorowaniu ospy wirus pozostaje w organizmie i po wielu latach może ponownie się uaktywnić. Charakterystycznym objawem jest bolesna wysypka, ale jednym z najbardziej dokuczliwych następstw może być długotrwała neuralgia popółpaścowa, czyli ból utrzymujący się nawet po ustąpieniu zmian skórnych. GIS zaleca szczepienie przeciw półpaścowi osobom od 50. roku życia.
Osoby w wieku 65 lat i starsze, które znajdują się w grupie zwiększonego ryzyka zachorowania, mogą otrzymać szczepionkę bezpłatnie. Do grup ryzyka należą m.in. niektórzy pacjenci z chorobami serca i płuc, cukrzycą, niewydolnością nerek, chorobami nowotworowymi lub zaburzeniami odporności.
A co z tężcem i krztuścem?
Wiele osób dorosłych pamięta szczepienia z dzieciństwa, ale później przestaje kontrolować, czy ochrona nadal jest aktualna. Tymczasem odporność po szczepieniu przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi nie utrzymuje się przez całe życie. GIS wskazuje, że u dorosłych zalecane są dawki przypominające co 10 lat.
Szczególnie warto zwrócić uwagę na krztusiec. Choroba może powodować trwający wiele tygodni, bardzo męczący kaszel. W ostatnich latach Polska doświadczyła również dużego wzrostu liczby zachorowań na krztusiec. Jeżeli nie pamiętamy, kiedy ostatni raz otrzymaliśmy szczepienie przypominające, warto po prostu zapytać o to podczas wizyty w przychodni.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji z lekarzem.
Źródła: Główny Inspektorat Sanitarny, Ministerstwo Zdrowia, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy oraz portal pacjent.gov.pl.
